بازتاب روزانه جنگ علیه ایران در رسانه‌های جهان

خبرگزاری مهر، گروه بین الملل: از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نه‌تنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشده، بلکه شواهد فزاینده‌ای از بن‌بست راهبردی و شکست‌های میدانی و سیاسی برای طرف‌های متجاوز در حال آشکار شدن است. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانش‌آموزان بی‌گناه آغاز شد، به‌سرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گسترده‌ای پیدا کرده و واکنش‌های متفاوتی را در رسانه‌های بین‌المللی برانگیخته است. هرچند آتش بس دو هفته ای حاصل شد و درا دامه هم توسط ترامپ تمدید شد اما هنوز تا پایان واقعی این تجاوز مسیر پیچیده ای در پیش است.

رسانه‌های جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کرده‌اند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتاب‌ها می‌تواند تصویری روشن‌تر از وضعیت واقعی جنگ و چشم‌انداز آن ارائه دهد.

رسانه های غربی

روزنامه گاردین در تحلیلی نوشت که توافق صلح احتمالی با ایران، نشان‌دهنده رنگ باختن اهداف حداکثری دونالد ترامپ است. به نوشته این رسانه انگلیسی، رئیس‌جمهور آمریکا که جنگ را با وعده «تسلیم بی‌قید و شرط»، تغییر حکومت و نابودی کامل توان نظامی ایران آغاز کرد، اکنون در آستانه دستیابی به توافقی قرار دارد که به گفته منتقدان، بازگشتی به نسخه‌ای از برجام است؛ توافقی که خود او در دوره اول ریاست‌جمهوری‌اش پاره کرد.

گاردین تصریح می‌کند که برخلاف ادعاهای اولیه ترامپ، توان موشکی و پهپادی ایران به میزان ۷۰ تا ۸۰ درصد سالم مانده و جمهوری اسلامی نه تنها سرنگون نشده، بلکه سرسخت‌تر از گذشته به نظر می‌رسد. ذخایر ۴۴۰ کیلوگرمی اورانیوم با غنای بالای ایران که ترامپ مدعی «نابودی» آن شده بود، همچنان وجود دارد؛ بحران فعلی هسته‌ای نیز نتیجه مستقیم خروج ترامپ از برجام در سال ۲۰۱۸ ارزیابی شده است.

این روزنامه به نقل از کارشناسان می‌افزاید که ترامپ در «جعبه»ای گرفتار آمده و به دلیل عدم امکان تغییر حکومت، ناچار به پذیرش توافقی «معاملاتی» مشابه برجام است. تحلیلگران دلیل اصلی تعلل ایران را نه ایدئولوژی، بلکه بی‌اعتمادی مطلق به سابقه ترامپ در نقض عهد می‌دانند.

شبکه فرانس ۲۴ در گزارشی از آخرین ادعاهای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نوشت که وی مدعی شده ایران با عدم توسعه سلاح هسته‌ای موافقت کرده است. این ادعا در حالی مطرح می‌شود که رسانه‌های آمریکایی گزارش داده‌اند ترامپ چارچوب پیشنهادی جدیدی با شروط «سخت‌گیرانه‌تر» برای ایران ارسال کرده است. ترامپ در مصاحبه با فاکس نیوز تأکید کرد: «تنها تضمینی که باید داشته باشم این است که هیچ سلاح هسته‌ای در کار نخواهد بود. آن‌ها با این موضوع موافقت کرده‌اند.»

این گزارش می‌افزاید که تهران پیش‌تر این ادعاها را مورد تردید قرار داده و رسانه‌های ایرانی خواسته‌های واشنگتن برای نابودی اورانیوم غنی‌شده را «بی‌اساس» خوانده‌اند. ایران همچنین خواستار آزادسازی ۱۲ میلیارد دلار از دارایی‌های بلوکه‌شده خود پیش از آغاز مذاکرات اساسی است. فرانس ۲۴ همچنین اضافه می‌کند که خبرگزاری فارس به نقل از منابع ایرانی اعلام کرده است «هیچ بندی» مبنی بر عدم اخذ عوارض از کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز در متن توافق وجود ندارد و یک نماینده مجلس ایران نیز از طرحی برای «اجرای مدیریت و حاکمیت ایران بر تنگه هرمز» خبر داده است.

در بخش دیگری از گزارش به تنش‌های میدانی اشاره شده است؛ از جمله سرنگونی یک پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران و درگیری‌های شدید در بندرعباس.

شبکه سی‌ان‌بی‌سی در تحلیلی هشدار داد که پایان جنگ ایران ممکن است تنها آغازی بر دوره جدیدی از نابرابری اقتصادی در آمریکا باشد. بر اساس این گزارش، در حالی که ترامپ رکوردشکنی‌های بازار سهام و افزایش ۱۰.۷ درصدی شاخص اس‌اندپی ۵۰۰ را جشن می‌گیرد، شکاف عمیقی میان ثروتمندانی که از رونق بورس بهره می‌برند و قشر متوسط و کم‌درآمدی که زیر بار گرانی بنزین و تورم له می‌شوند، در حال گسترش است.

این شبکه اقتصادی با استناد به داده‌های اداره تحلیل اقتصادی آمریکا می‌افزاید که قدرت خرید واقعی آمریکایی‌ها در ماه‌های مارس و آوریل کاهش یافته و نرخ پس‌انداز شخصی به سطح فاجعه‌بار ۲.۶ درصد سقوط کرده است. تحقیق فدرال رزرو نیویورک نشان می‌دهد که از زمان آغاز جنگ، افراد با درآمد زیر ۴۰ هزار دلار در شمال شرق آمریکا، خرید بنزین خود را نزدیک به ۱۰ درصد کاهش داده‌اند، در حالی که ثروتمندان بدون کاهش مصرف به زندگی ادامه داده‌اند. سهم نیروی کار از درآمد ناخالص داخلی نیز به ۵۱ درصد سقوط کرده که پایین‌ترین سطح در ۷۹ سال گذشته است.

سی‌ان‌بی‌سی با اشاره به اینکه آمریکایی‌ها از آغاز جنگ به طور میانگین ۴۴۷.۱۹ دلار اضافه بابت هزینه‌های انرژی پرداخته‌اند، هشدار می‌دهد که حتی در صورت حصول توافق و بازگشایی تنگه هرمز، بازگرداندن ۲۰۰۰ کشتی گرفتار و بازسازی ذخایر، ماه‌ها زمان خواهد برد. در پایان این تحلیل با توجه به کاهش ۱۶ سنتی بهای بنزین در پی خوش‌بینی به توافق، تصریح شده است که بازارهای مالی در چند ثانیه خود را با تغییرات وفق می‌دهند، اما تبعات واقعی این جنگ برای اقتصاد خانوارها ماه‌ها ادامه خواهد یافت.

رسانه های عربی و منطقه ای

الجزیره در گزارشی به بررسی دیدگاه‌های مختلف در ایران درباره برنامه هسته‌ای کشور و آینده آن در سایه مذاکرات با آمریکا و پیامدهای جنگ اخیر پرداخت و نوشت: با افزایش فشارهای واشنگتن برای محدود کردن برنامه هسته‌ای ایران، بحثی جدی در میان افکار عمومی و نخبگان سیاسی شکل گرفته است: آیا ایران باید همچنان به سیاست فعلی خود ادامه دهد یا در دکترین هسته‌ای خود تجدیدنظر کند؟

بخشی از جامعه ایران معتقد است که برنامه هسته‌ای، با وجود هزینه‌های سنگین اقتصادی و سال‌ها تحریم، نتوانسته امنیت کشور را تضمین کند. این گروه می‌پرسند اگر غنی‌سازی اورانیوم بازدارندگی واقعی ایجاد نمی‌کند، چرا کشور باید همچنان هزینه‌های سنگین آن را بپردازد؟ برخی از آنان بر این باورند که ایران یا باید به‌طور کامل به سمت ساخت سلاح هسته‌ای برود تا از بازدارندگی برخوردار شود، یا از این مسیر عقب‌نشینی کرده و زمینه رفع تحریم‌ها و بهبود اقتصاد را فراهم کند.

در مقابل، گروهی دیگر با ساخت سلاح هسته‌ای مخالف‌اند. آنان علاوه بر ملاحظات اخلاقی و شرعی، معتقدند دستیابی به بمب اتمی می‌تواند انزوای بین‌المللی ایران را تشدید کرده و کشور را به هدف دائمی تهدیدات و فشارهای خارجی تبدیل کند. این افراد خواهان تمرکز بر توسعه اقتصادی و کاهش تنش‌های بین‌المللی هستند.

این اختلاف نظر در میان نخبگان سیاسی نیز دیده می‌شود. برخی کارشناسان معتقدند تجربه جنگ‌های اخیر نشان داده که ابزارهای فعلی بازدارندگی کافی ندارد و ایران در صورت شکست مذاکرات یا بدعهدی طرف مقابل ممکن است به سمت بازنگری در سیاست هسته‌ای و حتی گزینه تسلیحاتی حرکت کند. در مقابل، چهره‌هایی دیگر تأکید دارند که ساخت سلاح هسته‌ای با موازین شرعی جمهوری اسلامی سازگار نیست و ایران می‌تواند از ابزارهای دیگری مانند موقعیت راهبردی خود در منطقه و توانمندی‌های نظامی متعارف برای بازدارندگی استفاده کند.

در مجموع، گزارش نتیجه می‌گیرد که ایران در آستانه یک تصمیم راهبردی قرار دارد: حرکت به سمت بازدارندگی هسته‌ای یا تعریف مجدد برنامه هسته‌ای در چارچوبی که هم حقوق هسته‌ای کشور حفظ شود و هم راهی برای کاهش تحریم‌ها و خروج از انزوای اقتصادی گشوده شود.

الشرق الاوسط در مقاله ای بر این نکته تأکید کرد که بسیاری از مردم در دنیا قدرت آمریکا را بیش از حد واقعی تصور می‌کنند و هر رویدادی را به «توطئه آمریکا» نسبت می‌دهند؛ همان‌گونه که در گذشته از «بازی انگلیسی‌ها» سخن گفته می‌شد. نویسنده معتقد است آمریکا قدرتی بزرگ است، اما توانایی‌هایش نامحدود و جادویی نیست. به گفته او، در رویارویی اخیر با ایران، ناوگان‌ها و توان نظامی آمریکا نتوانستند ایران را بازدارند یا جنگ را در زمانی کوتاه به پایان برسانند، اما در عین حال خسارات سنگینی به ایران وارد شد.

الشرق الاوسط در مقاله خود تأکید می کند که نتیجه جنگ همچنان نامشخص است. فرجام آتش‌بس نیز همینطور مشخص نیست. صرف نظر از میزان خسارات وارده به ایران، عدم اعلام پیروزی آمریکا بار دیگر قدرت پیشرو جهان را تضعیف خواهد کرد.

نویسنده تأکید می‌کند که اگر آمریکا نتواند پیروزی روشنی اعلام کند، جایگاه آن به‌عنوان قدرت برتر جهانی بار دیگر آسیب خواهد دید. از نگاه او، حجم ویرانی‌های به‌جا مانده از هفتم اکتبر تاکنون، مفهوم «پیروزی» را زیر سؤال برده است؛ زیرا شهرهای بسیاری به تلی از آوار تبدیل شده‌اند. در پایان، مقاله آمریکا را به دلیل حمایت بی‌قیدوشرط از اسرائیل مورد انتقاد قرار می‌دهد و معتقد است واشنگتن می‌توانست با مهار اقدامات اسرائیل، از شدت این ویرانی‌ها در غزه و لبنان بکاهد.

وبسایت العهد در دو مقاله مجزا تصویری از وضعیت مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا در میانه تنش‌های نظامی منطقه ارائه داد ونوشت: با وجود فضای خوش‌بینانه‌ای که برخی رسانه‌ها درباره نزدیک بودن توافق میان تهران و واشنگتن ترسیم کرده‌اند، هنوز اختلافات مهمی مانع اعلام رسمی توافق شده است. مهم‌ترین مانع، موضوع آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران است؛ زیرا آمریکا به رهبری دونالد ترامپ هنوز درباره نحوه آزادسازی این منابع و برخی مسائل مرتبط با تنگه هرمز موضع روشنی اتخاذ نکرده است.

مقام‌های ایرانی تأکید می‌کنند که هیچ توافق نهایی حاصل نشده و ملاک قضاوت، اقدامات عملی آمریکا است نه اظهارات سیاسی. محمدباقر قالیباف نیز تصریح کرده که ایران امتیازات خود را از طریق قدرت بازدارندگی و توان نظامی به دست می‌آورد و پیش از اقدام طرف مقابل، گام عملی برنخواهد داشت. در مقابل، مقام‌های آمریکایی از نزدیک بودن توافق سخن می‌گویند، اما همچنان وجود پرونده‌های اختلافی را می‌پذیرند.

بر اساس گزارش‌ها، پیش‌نویس توافق احتمالی شامل تمدید آتش‌بس، کاهش محدودیت‌های دریایی علیه ایران، بازگشایی تدریجی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای و تحریم‌ها است. هم‌زمان، در تنگه هرمز درگیری‌های کنترل‌شده‌ای میان نیروهای ایرانی و آمریکایی ادامه دارد. هر دو طرف می‌کوشند از قدرت نظامی به عنوان اهرم فشار در مذاکرات استفاده کنند، بدون آنکه به سوی جنگی فراگیر حرکت کنند.

مقاله دوم سه سناریو برای آینده روابط ایران و آمریکا ترسیم می‌کند: نخست، دستیابی به توافقی که حقوق هسته‌ای صلح‌آمیز ایران و توقف جنگ در منطقه را تضمین کند؛ دوم، آغاز حمله جدید آمریکا به ایران؛ و سوم، ادامه یا تشدید فشارهای اقتصادی و تحریم‌ها. نویسنده با استناد به دیدگاه برخی منابع سیاسی معتقد است ایران خود را برای هر سه احتمال آماده کرده و دست برتر را در میدان می‌داند. همچنین تأکید می‌شود که تحولات لبنان و کاهش یا افزایش تنش‌ها در آن کشور تا حد زیادی به روند مذاکرات میان تهران و واشنگتن وابسته است. در مجموع، هر دو مقاله بر این باورند که ایران قصد ندارد از حقوق و شروط اصلی خود عقب‌نشینی کند و سرنوشت منطقه تا حد زیادی به نتیجه این مذاکرات گره خورده است.

رسانه های چین و روسیه

روزنامه ایزوستیای روسیه در گزارشی با تیتر «جنگ ممنوعیت‌ها» به بررسی ابعاد اقتصادی و سیاسی تقابل میان آمریکا و ایران پس از جنگ اخیر پرداخته و معتقد است که رویارویی دو طرف از میدان نظامی به عرصه تحریم‌ها و محدودیت‌های اقتصادی منتقل شده است.

بر اساس این گزارش، با وجود کاهش درگیری‌های نظامی و آغاز روند مذاکرات، واشنگتن همچنان از ابزار تحریم برای حفظ فشار بر تهران استفاده می‌کند. نویسنده می‌گوید دولت آمریکا در ماه‌های اخیر مجموعه‌ای از محدودیت‌های جدید را علیه نهادها، شرکت‌ها و شبکه‌های تجاری مرتبط با ایران اعمال کرده و تلاش دارد از طریق فشار اقتصادی، امتیازات بیشتری در مذاکرات به دست آورد.

ایزوستیا می‌نویسد که این سیاست تنها ایران را هدف قرار نمی‌دهد، بلکه شرکت‌ها و کشورهایی را که با تهران همکاری اقتصادی دارند نیز در معرض تحریم‌های ثانویه قرار می‌دهد. به اعتقاد کارشناسان مورد استناد این روزنامه، آمریکا در تلاش است با ایجاد فضای نااطمینانی برای سرمایه‌گذاران و شرکای تجاری ایران، توان اقتصادی این کشور را محدود کند.

این گزارش همچنین به تأثیر چنین سیاستی بر بازارهای جهانی اشاره کرده و می‌نویسد که ادامه فشارها بر صادرات انرژی ایران می‌تواند بر قیمت نفت و امنیت انرژی جهان اثرگذار باشد. در همین حال، موضوع تنگه هرمز و نقش آن در تجارت جهانی انرژی همچنان یکی از عوامل مهم در محاسبات قدرت‌های بزرگ به شمار می‌رود.

ایزوستیا در ادامه تأکید می‌کند که تجربه سال‌های گذشته نشان داده تحریم‌ها به تنهایی قادر به حل اختلافات سیاسی نیستند و اغلب به شکل‌گیری سازوکارهای جایگزین مالی و تجاری منجر می‌شوند. به نوشته این روزنامه، حتی اگر مذاکرات میان تهران و واشنگتن به نتیجه برسد، رقابت و فشار اقتصادی میان دو طرف ادامه خواهد یافت.

در جمع‌بندی گزارش آمده است که پس از پایان مرحله نظامی بحران، اکنون «جنگ ممنوعیت‌ها» و فشارهای اقتصادی به مهم‌ترین ابزار رویارویی میان ایران و آمریکا تبدیل شده و این روند می‌تواند برای سال‌های آینده نیز ادامه یابد.

روزنامه چاینا دیلی چین در گزارشی با عنوان «آمریکا و ایران سیگنال‌های متناقضی درباره توافق آتش‌بس ارسال می‌کنند» نوشت که در حالی که واشنگتن از پیشرفت در مذاکرات برای تمدید آتش‌بس میان دو کشور خبر می‌دهد، منابع نزدیک به تیم مذاکره‌کننده ایران تأکید دارند هنوز هیچ توافق نهایی حاصل نشده است.

بر اساس این گزارش، برخی منابع آمریکایی به خبرگزاری فرانسه گفته‌اند که دو طرف بر سر یک یادداشت تفاهم ۶۰ روزه برای تمدید آتش‌بس به توافق رسیده‌اند. با این حال، «جی‌دی ونس» معاون رئیس‌جمهور آمریکا اعلام کرده که دونالد ترامپ هنوز این توافق را تأیید نکرده و اختلافاتی بر سر برخی مفاد آن باقی مانده است. وی با اشاره به پیشرفت مذاکرات گفت دو طرف خواهان بازگشایی تنگه هرمز هستند، اما همچنان درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران اختلاف نظر دارند.

به نوشته چاینا دیلی، گزارش پایگاه آکسیوس حاکی از آن است که یادداشت تفاهم پیشنهادی عبور و مرور آزاد کشتی‌ها از تنگه هرمز را تضمین کرده و شامل تعهد ایران به دنبال نکردن سلاح هسته‌ای است. همچنین قرار است در دوره ۶۰ روزه، مذاکرات درباره نحوه مدیریت ذخایر اورانیوم با غنای بالا و موضوع غنی‌سازی ادامه یابد.

در مقابل، منابع نزدیک به تیم مذاکره‌کننده ایران می‌گویند که متن توافق هنوز نهایی نشده و گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های غربی درباره آماده بودن توافق برای اعلام رسمی با واقعیت مطابقت ندارد.

این گزارش همچنین به ادامه تنش‌های میدانی اشاره کرده و می‌نویسد که تهران و واشنگتن یکدیگر را به نقض آتش‌بس متهم کرده‌اند. در همین حال، ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران، اعلام کرده است که تهران هیچ برنامه‌ای برای انتقال اورانیوم غنی‌شده خود به خارج از کشور ندارد.

رسانه های رژیم صهیونیستی

روزنامه صهیونیستی هاآرتص در گزارشی با عنوان «هرمز، اورانیوم و میلیاردها دلار» نوشت: ایران برای توافق با آمریکا عجله‌ای ندارد.

این رسانه صهیونیستی درباره دست برتر ایران در مذاکرات با آمریکا افزود: پیشنهادهای جدید در پی آن هستند که خسارت‌های ایران در جنگ را جبران کنند و تنگه هرمز را دوباره به روی کشتیرانی بازگشایند، بی‌آنکه مستقیماً به اختلافات اصلی بر سر غنی‌سازی اورانیوم بپردازند.

هاآرتص، ایران را آماده دادن امتیاز ندانست و نوشت: به نظر می‌رسد تهران هیچ عجله ای برای مصالحه ندارد.

این رسانه صهیونیستی، وضعیت به وجود آمده را شبیه شوخی دانست و افزود: «تقریباً یک توافق» می‌توانست عنوان یکی از آیتم‌های طنز برنامه محبوب اسرائیلی «ارتص نهدرت» (سرزمین شگفت‌انگیز) باشد، اما این ماجرا آن‌قدر واقعی است که نمی‌توان آن را یک شوخی دانست.

تارنمای اسرائیل نیوز در گزارشی نوشت: تمرکز راهبردی اسرائیل بر مرز لبنان و رود لیتانی دیگر برای فهم تهدیدات امنیتی کافی نیست، زیرا محور اصلی قدرت‌نمایی ایران به‌تدریج از جبهه زمینی لبنان به یک گلوگاه حیاتی جهانی یعنی تنگه هرمز منتقل شده است.

این رسانه صهیونیستی افزود: در حالی که اسرائیل بر عمق تاکتیکی در جنوب لبنان و مهار حزب‌الله تمرکز کرده، ایران جنگی متفاوت و راهبردی‌تر را در سطح اقتصاد جهانی و انرژی پیش می‌برد.

اسرائیل نیوز نوشت: تنگه هرمز که مسیر عبور بخش بزرگی از نفت جهان است، به ابزار فشار ژئوپلیتیکی ایران تبدیل شده و می‌تواند از طریق آن، هزینه انرژی جهانی را افزایش داده و بر تصمیم‌های سیاسی آمریکا اثر بگذارد. این وضعیت باعث می‌شود واشنگتن در مذاکرات با تهران، ثبات انرژی را در اولویت قرار دهد و تا حدی از تشدید تنش‌های منطقه‌ای، از جمله اقدامات اسرائیل در لبنان، جلوگیری کند.

این رسانه صهیونیستی، این وضعیت را «جدایی هرمز-لیتانی» و شکاف میان میدان نبرد نظامی رژیم صهیونیستی و میدان نبرد اقتصادی ایران توصیف کرد و افزود: نتیجه این است که اسرائیل در زمین تاکتیکی دست برتر را دارد، اما در سطح راهبرد کلان، تحت تأثیر معادلاتی قرار می‌گیرد که در تنگه هرمز و بازار جهانی نفت تعیین می‌شوند.