وحدت در عین کثرت، میراث ماندگار امام (ره)

چنانکه برخی فعالان سیاسی و روحانیون در گفت‌و‌گو با «ایران» تأکید کردند شاید مهم‌ترین میراث رهبر کبیر و رهبر شهید انقلاب برای حال حاضر کشور وحدت است. به گفته آنان این وحدت البته به مفهوم یکدست‌سازی جامعه نیست بلکه ناظر بر این است که همزمان با پذیرش اختلاف سلایق و تفاوت دیدگاه‌ها، بر سر اصول بنیادین و مسائل کلان و ملی باید وحدت نظر داشت.

تهدید بزرگ اختلاف و تفرقه است
یک عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در همین باره گفت: «سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی(ره) فرصتی برای بازخوانی مهم‌ترین آموزه‌های بنیانگذار انقلاب اسلامی است؛ آموزه‌هایی که همچنان می‌توانند راهگشای عبور کشور از چالش‌ها و تهدیدهای پیش رو باشد. بی‌تردید یکی از مهم‌ترین عوامل پیروزی انقلاب اسلامی، وحدت و انسجامی بود که میان مردم و هدایت‌کنندگان نهضت شکل گرفت و توانست ملت ایران را به مقصد پیروزی برساند.»
آیت‌الله سید محمد غروی در گفت‌و‌گو با «ایران» افزود: «امام خمینی(ره) هم در دوران مبارزه و هم پس از پیروزی انقلاب، همواره بر ضرورت حفظ وحدت تأکید داشتند. ایشان هرگاه نشانه‌ای از اختلاف و چنددستگی را مشاهده می‌کردند، عمیقاً نگران و رنجیده می‌شدند. از نگاه امام، قدرت‌های بزرگ و دشمنان خارجی هرچند تهدیدی جدی به شمار می‌روند، اما آنچه بیش از هر چیز می‌تواند به کشور آسیب برساند، اختلاف و تفرقه در داخل جامعه است. امروز نیز در شرایط حساس منطقه‌ای و بین‌المللی، حفظ وحدت ملی یکی از مهم‌ترین نیازهای کشور به شمار می‌رود.»
وی ادامه داد:« دشمنان ایران اسلامی نیز به خوبی می‌دانند که انسجام مردم بزرگ‌ترین سرمایه کشور است و از همین رو تلاش می‌کنند به این سرمایه ارزشمند آسیب وارد کنند. در این میان، مسئولیت مسئولان، نخبگان و صاحبان تریبون بیش از دیگران است. متأسفانه گاهی برخی اظهارنظرها یا موضع‌گیری‌ها ناخواسته زمینه‌ساز ایجاد اختلاف و شکاف در جامعه می‌شود. ضروری است که هم در عرصه سخن و هم در میدان عمل، از هرگونه رفتار، شعار یا موضعی که به وحدت ملی لطمه وارد می‌کند، پرهیز شود. موضوعات امنیتی، نظامی و سیاسی کشور از پیچیدگی‌های خاصی برخوردار است و مدیریت آنها نیازمند تدبیر، هماهنگی و تصمیم‌گیری در سطوح مسئول و قانونی است. بدیهی است که اگر فرد یا جریان سیاسی ساز خود را بنوازد و مواضع پراکنده و بعضاً متناقض مطرح شود مسیر پیشرفت و حل مسائل کشور دشوار خواهد شد.»
غروی تأکید کرد: «بنابراین اعتماد به مسئولان دلسوز و نهادهای تصمیم‌گیر و تبعیت از رهنمودهای رهبر معظم انقلاب، می‌تواند زمینه‌ساز حفظ انسجام ملی باشد. همه جریان‌ها و فعالان سیاسی و اجتماعی باید مراقب باشند که حتی از سر دلسوزی نیز سخن یا اقدامی که موجب تضعیف وحدت و ایجاد اختلاف در جامعه شود، مطرح نکنند. امروز بیش از هر زمان دیگری حفظ وحدت و همدلی، ضامن امنیت اقتدار و پیشرفت ایران اسلامی است. همان میراث گرانبهایی که امام خمینی(ره) بر آن تأکید داشتند و تداوم آن رمز موفقیت کشور در آینده خواهد بود.»

جامعه نیازمند همدلی و پرهیز از دو قطبی سازی است
محمد اشرفی اصفهانی، نماینده ادوار مجلس شورای اسلامی معتقد است: «در آستانه چهاردهم خرداد و سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی(ره)، بازخوانی مهم‌ترین مؤلفه‌های اندیشه سیاسی و اجتماعی بنیانگذار جمهوری اسلامی، بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد. در میان همه ویژگی‌های شخصیتی و سیاسی امام، شاید بتوان «وحدت و انسجام ملی» را یکی از اساسی‌ترین ارکان نگاه ایشان به جامعه و حکومت دانست؛ مفهومی که امام نه فقط در شعار، بلکه در تمام سال‌های مبارزه، پیروزی انقلاب و دوران تثبیت نظام بر آن تأکید داشتند.»
اشرفی اصفهانی در گفت‌و‌گو با «ایران» گفت: «امام خمینی(ره) از اولین روزهای نهضت اسلامی، رمز پیروزی ملت ایران را در «وحدت کلمه» می‌دانستند. ایشان بارها هشدار می‌دادند که دشمنان اسلام و ایران، بیش از هر چیز از اتحاد مردم هراس دارند و هر جا شکاف، اختلاف و چنددستگی ایجاد شود، زمینه نفوذ و ضربه دشمن فراهم خواهد شد. به همین دلیل، امام همواره تلاش می‌کردند همه جریان‌ها، گروه‌ها و اقشار مردم را ذیل محور اسلام، انقلاب و منافع ملی گرد هم بیاورند.»
به گفته وی، در نگاه امام، جامعه اسلامی نباید گرفتار مرزبندی‌های فرساینده سیاسی و جناحی شود. در سال‌های ابتدایی انقلاب، مفاهیمی چون راست و چپ یا تقسیم‌بندی‌های رایج سیاسی امروز، محور اصلی حرکت جامعه نبود؛ بلکه اصل، حفظ انقلاب، استقلال کشور و حرکت در مسیر اسلام ناب بود. امام معتقد بودند اختلاف سلیقه طبیعی است، اما این اختلاف نباید به نزاع و تضعیف انسجام ملی منجر شود.»
این نماینده پیشین مجلس ادامه داد: «یکی دیگر از ابعاد مهم اندیشه امام درباره وحدت، توجه به خواست و نیاز مردم بود. ایشان تأکید داشتند حکومت اسلامی باید مقتضیات زمان و مکان را در نظر بگیرد و در عین پایبندی به اصول، از اصلاح و تحول در شیوه‌های اجرایی و قانونی هراس نداشته باشد. خواست ایشان برای تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است؛ نهادی که برای حل مسائل کشور و پاسخ به نیازهای روز جامعه شکل گرفت تا نظام بتواند با حفظ اصول، پاسخگوی تحولات زمانه باشد.» وی گفت: «امروز نیز در شرایطی که ایران با فشارهای خارجی، جنگ روانی و تهدیدهای متعدد مواجه است، بازگشت به همین نگاه وحدت‌آفرین امام، یک ضرورت ملی است. جامعه ایران بیش از هر زمان دیگری نیازمند همدلی، گفت‌وگو و پرهیز از دوقطبی‌سازی‌های فرساینده است. تجربه تاریخی انقلاب نشان داده هر جا مردم و مسئولان در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند، کشور توانسته از دشوارترین بحران‌ها عبور کند. میراث امام خمینی(ره) فقط یک انقلاب سیاسی نبود؛ بلکه فرهنگی از همبستگی، مردم‌باوری و وحدت ملی بود. حفظ این میراث، امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند عقلانیت، مدارای سیاسی و توجه به مطالبات مردم است؛ همان مسیری که امام آن را ضامن استمرار انقلاب و عزت ایران می‌دانستند.»
 
وحدت کلمه محور اندیشه رهبران سه‌گانه انقلاب اسلامی
یک استاد تاریخ هم معتقد است: «یکی از موضوعات مهم در اندیشه رهبر فقید انقلاب اسلامی، امام خمینی(ره)، موضوع «وحدت کلمه» در میان ایرانیان بود؛ موضوعی که همچنان موضوعیت دارد و در آخرین دیدگاه‌های رهبر جدید جمهوری اسلامی نیز به خوبی دیده می‌شود. همچنین در آرای رهبر شهید هم بارها بر موضوع وحدت ایرانیان تأکید شده بود.»
غلامعلی دهقان گفت: «امام خمینی(ره) اعلام کردند: «ما به جمهوری اسلامی فکر می‌کنیم، نه یک کلمه کمتر، نه یک کلمه بیشتر.» علاوه بر این، نگاهی به سیره نظری امام(ره) نشان می‌دهد ایشان متوجه نیرنگ‌های بیگانگان در حرکت‌های اجتماعی ایرانیان شده بودند. در دهه ۵۰ و در اوج مبارزات ملت ایران، امام خمینی(ره) چه در زمانی که در نجف حضور داشته و چه در زمانی که در نوفل‌لوشاتوی پاریس بودند، به خطر تفرقه بسیار آگاه بوده و بارها از روشنفکران، حوزویان و اهل قلم می‌خواست که دچار تفرقه و تشتت نشوند.»
این فعال سیاسی ادامه داد: «امام خمینی(ره) در مقطعی که در نجف بودند، این هشدار را دادند که مبادا مبارزان در موضوعات فرعی درگیر شوند و تضاد اصلی را که مبارزه با شاه است،  به فراموشی بسپارند. برای همین بود که رهبر فقید در قضیه دیدگاه‌های مربوط به مرحوم دکتر علی شریعتی، سکوت معناداری داشته و البته در قضیه کتاب «شهید جاوید» صالحی نجف‌آبادی، تلاش کردند تا این موضوعات اصل مبارزه را تحت‌الشعاع قرار ندهد.»  وی افزود: «امام خمینی(ره) در سیره عملی نیز عملاً به وحدت مردم می‌اندیشیدند. ایشان در سال ۱۳۶۶ با انشعاب جمعی از روحانیون از جامعه روحانیت تهران تحت عنوان «مجمع روحانیون مبارز» موافقت کردند، اما در پیام خود اشاره کردند که «آنچه خطرناک است تخطئه است نه اختلاف سازنده». امام خمینی(ره) با تأیید این انشعاب، عملاً نشان دادند که نوعی تکثرگرایی سیاسی را در درون نظام جمهوری اسلامی می‌پذیرند و حتی آن را تأیید می‌کنند، به شرط آنکه این اختلافات برای پیشبرد اهداف نظام جمهوری اسلامی باشد.»
وی ادامه داد: «همین نکته را رهبر شهید هم پیگیری و بارها اعلام کردند: «من از هر کسی که رأی بیاورد در انتخابات‌های ریاست‌جمهوری حمایت می‌کنم.»
 جالب اینکه رهبر جدید جمهوری اسلامی هم در یکی از آخرین پیام‌های خود اشاره کردند که همه می‌بایست به وحدت کلمه ایرانیان توجه داشته باشیم و اختلافات موجه و غیرموجه را کنار بگذاریم. ایشان با رد کشاندن مطالب تفرقه‌انگیز به تجمعات مردم، حتی به این نکته اشاره کردند که ممکن است برخی اختلافات موجه باشد، اما وجود دشمن غدار و کینه‌توز که وحدت ایرانیان را سال‌هاست نشانه رفته، می‌بایست مدنظر همگان باشد تا بتوانیم این پیچ مهم تاریخی را با سرافرازی و به سلامت پشت سر بگذاریم.»
دهقان تأکید کرد: «امروز، پس از تجربه دو جنگ تمام‌عیار در طول یک سال اخیر این رهنمونِ رهبران سه‌گانه درباره وحدت کلمه، از هر زمان دیگری حیاتی‌تر شده است. عبور از این گردنه سخت تاریخی، نه با دامن زدن به اختلافات فرعی و نه با تخطئه جناح‌های مختلف، بلکه با بازگشت هوشمندانه به همان منطقی ممکن است که امام خمینی(ره) «نه یک کلمه کمتر، نه یک کلمه بیشتر» نامید. وحدت ایرانیان تا اینجا و طی نیم‌قرن گذشته، نشان می‌دهد فقط در پرتو وحدت ملی و انسجام ملت می‌توان گام‌های مؤثری برای رشد، توسعه و پیشرفت کشور برداشت.»
 
وحدت برای انسجام و پیشرفت جامعه
ناصر ایمانی، تحلیلگر سیاسی هم در گفت‌و‌گو با «ایران» گفت: «وحدت کلمه از جمله مفاهیمی است که در ادبیات سیاسی و اجتماعی ایران، بیش از هر چیز با اندیشه و گفتار امام خمینی(ره) شناخته می‌شود. این اصطلاح اگرچه در ظاهر مفهومی اجتماعی و سیاسی به نظر می‌رسد اما ریشه‌های عمیقی در مبانی عرفانی و کلامی اسلام و تشیع دارد. واژه «کلمه» در این سنت فکری صرفاً یک لفظ یا عبارت نیست بلکه معنایی گسترده و ژرف را در برمی‌گیرد. از همین رو، امام خمینی(ره) در اندیشه‌هایشان بر وحدت کلمه تأکید فراوان داشتند. لذا وحدت را باید در پیوند با پیشینه عرفانی و کلامی ایشان نیز مورد توجه قرار داد.»
 ایمانی افزود: «البته مقصود امام از طرح این مفهوم در عرصه اجتماعی، معنایی روشن و کاربردی داشت. منظور ایشان این نبود که همه افراد جامعه باید یکسان بیندیشند یا اختلاف نظرهای خود را کنار بگذارند. اختلاف دیدگاه، امری طبیعی و اجتناب‌ناپذیر است و همواره در میان انسان‌ها وجود داشته و خواهد داشت. به تعداد انسان‌های روی زمین، اندیشه‌ها، باورها و برداشت‌های گوناگون وجود دارد و این تنوع فکری نه‌تنها غیرعادی نیست، بلکه بخشی از واقعیت زندگی اجتماعی به شمار می‌رود. آنچه در اندیشه امام اهمیت داشت، دستیابی به همگرایی در اصول و مبانی اساسی مورد نیاز جامعه بود. اصولی که حفظ انسجام اجتماعی، جلوگیری از آشفتگی و فراهم شدن زمینه پیشرفت کشور به آنها وابسته است.» وی ادامه داد: «بر این اساس، افراد و گروه‌ها می‌توانند در بسیاری از مسائل دارای دیدگاه‌های متفاوت باشند اما در موضوعات بنیادین و سرنوشت‌ساز که منافع عمومی و مصالح جامعه به آنها گره خورده است، باید به نوعی وحدت و هم‌جهتی دست یابند. در ادبیات امروز، این مفهوم را می‌توان نزدیک به آنچه «منافع ملی» نامیده می‌شود، دانست.» در این چارچوب، وحدت به معنای همفکری مطلق نیست، بلکه به معنای توافق بر اصول مشترک و حرکت در مسیر اهداف کلان جامعه است. حتی در مواردی که اختلاف نظر وجود دارد، این اختلاف نباید به گونه‌ای باشد که اصل انسجام اجتماعی را خدشه‌دار کند یا مانع تحقق اهداف اساسی کشور شود. جامعه‌ای که بتواند در عین حفظ تنوع دیدگاه‌ها، بر سر اصول بنیادین به تفاهم برسد، امکان بیشتری برای پیشرفت در عرصه‌های مادی و معنوی خواهد داشت.»
ایمانی تأکید کرد: «این نگاه تنها به روابط میان مردم محدود نمی‌شد. در اندیشه امام، وحدت کلمه اصلی فراگیر بود که تمامی سطوح جامعه را در بر می‌گرفت. از رابطه مردم با یکدیگر گرفته تا تعامل مردم و حاکمان؛ حاکمان با مردم و همچنین ارتباط اندیشمندان با جامعه. بنابراین وحدت کلمه را می‌توان یکی از مهم‌ترین مبانی فکری امام در حوزه مسائل اجتماعی و سیاسی دانست. اصلی که هدف آن حفظ همبستگی، تقویت انسجام ملی و فراهم کردن زمینه رشد و پیشرفت جامعه است.»

بــــرش

معاون حقوقی رئیس‌جمهور:
امام(ره) درس بزرگ غدیر و عاشورا را در انقلاب اسلامی متجلی کرد
معاون حقوقی رئیس‌جمهور گفت: «امام خمینی(ره) دو درس بزرگ غدیر و عاشورا را در انقلاب اسلامی متجلی کرد.» حجت‌الاسلام والمسلمین مجید انصاری طی سخنانی در مراسم سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی در روستای خیارج قزوین، با تأکید بر اینکه با گذشت ۳۷ سال از رحلت جانسوز بنیانگذار نظام جمهوری اسلامی ایران آن داغ در دل مردم تازه و آن ارادت روزافزون است، گفت: «استقرار نظام اسلامی مرهون پیوند امام خمینی(ره) با غدیر است، چرا که هیچ‌کس حتی احتمال نمی‌داد یک روحانی و مرجع تقلید بتواند در برابر حکومت تا دندان مسلح شاهنشاهی، که از حمایت آمریکا و قدرت‌های جهانی برخوردار بود، پیروز شود چه رسد به آنکه حکومتی وابسته، استبدادی و فاسد را براندازد و حکومتی الهی و قرآنی را در سرزمین اهل‌بیت(ع)، یعنی ایران بزرگ، بنیان نهد.»
معاون حقوقی رئیس‌جمهور فروریختن و برچیده شدن پایگاه منافع آمریکا در منطقه را یکی از آثار انقلاب دانست که به دنبال آن ریشه‌کنی نفوذ رژیم صهیونیستی رخ داد که در دربار شاه و ساختار حکومت وابسته پهلوی ریشه دوانده بود.
وی با اشاره به دو جنگ تحمیل شده بر کشور طی سال گذشته، تأکید کرد: «دشمنان گمان می‌کردند با هدف قرار دادن رهبری، فرماندهان و مراکز تصمیم‌گیری، ستون فقرات نظام فروخواهد ریخت؛ اما پیوندی که مردم با امام، غدیر و عاشورا برقرار کرده بودند، بسیار مستحکم‌تر از این تصورات بود.» انصاری با اشاره به اقدامات دولت در طول جنگ اخیر، اظهار کرد: «دشمن می‌خواست کشور را دچار خاموشی، کمبود کالا و بحران معیشتی کند، اما با مدیریت و برنامه‌ریزی مناسب، نیازهای اساسی مردم تأمین شد و به نوعی مانع از تحقق سناریوی دشمن شد؛ تا جایی که در روزهایی که میلیون‌ها نفر به استان‌های شمالی کشور سفر کرده بودند، هیچ کمبود جدی مشاهده نشد.» 
وی یکی از مهم‌ترین اقدامات دولت در ایام اخیر را تفویض اختیارات به استانداران دانست و گفت: «رئیس‌جمهوری با اعتماد به مدیران استانی، بسیاری از تصمیمات را به آنان واگذار کرد و این اقدام موجب افزایش سرعت و کارآمدی مدیریت کشور شد و امروز نیز همه دستگاه‌ها در حال تلاش برای رفع مشکلات مردم هستند.»