مدارس هیأت امنایی حذف می‌شوند

غزل ثانی، گروه اجتماعی: موسی‌الرضا کفاش، معاون دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش، در گفت‌وگو با «ایران» درباره موضوع حذف مدارس هیأت امنایی و ساماندهی تنوع مدارس توضیح می‌دهد:«موضوع کاهش تنوع مدارس مدت‌هاست مطرح و به یک مطالبه مردمی تبدیل شده است. علاوه بر مردم، نهادهای نظارتی مانند سازمان بازرسی کل کشور نیز در مکاتبات خود با آموزش و پرورش بر کاهش تنوع مدارس تأکید داشته‌‌اند. در این زمینه بررسی‌های متعددی انجام شده و موضوع کاهش تنوع مدارس همچنان قابل بحث است. آماری که گاهی درباره وجود ۲۶ یا ۲۷ نوع مدرسه در کشور مطرح می‌شود، از نظر آموزش و پرورش قابل قبول نیست، چون تنوع مدارس به این تعداد نمی‌رسد و برای این دیدگاه استدلال‌های مشخصی وجود دارد.»
معاون دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش می‌گوید:«از نظر این شورا، مدارس به‌طور کلی به دو دسته دولتی و غیردولتی تقسیم می‌شوند. مدارس غیردولتی بر اساس قوانین مصوب مجلس فعالیت می‌کنند، اما مدارس دولتی بسته به نوع مدیریت یا نوع دانش‌آموزان ممکن است با عناوین مختلفی شناخته شوند مانند مدارس تیزهوشان، استثنایی و شاهد که همگی در چهارچوب مدارس دولتی قرار دارند. اما مدارس هیأت امنایی به دلیل شیوه مدیریتی خاصی که در سال‌های گذشته داشته‌اند، با این عنوان شناخته می‌شوند.»
او می‌گوید:«وزیر آموزش و پرورش به موضوع مدارس هیأت امنایی ورود کرده‌اند، زیرا انتقادهای زیادی درباره تنوع مدارس وجود دارد و این مسأله گاهی موجب سردرگمی والدین می‌شود، به همین دلیل وزیر بر ساماندهی این وضعیت تأکید کرده و اخیراً در یکی از مصاحبه‌های خود گفته، مدارس هیأت امنایی به شیوه فعلی که در ابتدای سال تحصیلی از مردم وجه نقد دریافت می‌کنند، مورد تأیید نیستند، زیرا این مدارس دولتی بوده و حق دریافت شهریه ندارند. بر همین اساس به این جمع‌بندی رسیده‌ایم که مدارس هیأت امنایی دیگر به شکل فعلی که از والدین وجوه دریافت می‌کنند، ادامه فعالیت نداشته باشند.»

همه مدارس دولتی باید هیأت امنا داشته باشند

کفاش درباره تدوین آیین‌نامه جدید برای مدارس دولتی می‌گوید:«تقویت مدارس دولتی و توسعه مشارکت‌های مردمی در نظام آموزشی، هدف جدی ماست. بر همین اساس آیین‌نامه‌ای تدوین شده تا همه مدارس عادی‌ـ‌دولتی از هیأت امنا برخوردار باشند و مشارکت مردمی در اداره مدارس تقویت شود. در حال حاضر دو موضوع به صورت همزمان در این آیین‌نامه دنبال می‌شود؛ اول اینکه مدارسی که با عنوان هیأت امنایی فعالیت می‌کنند، دیگر حق دریافت وجه از خانواده‌ها را نداشته باشند و دوم اینکه همه مدارس عادی‌ـ‌دولتی دارای هیأت امنا شوند. این ایده در شورای عالی آموزش و پرورش مطرح شده، اما هنوز به جمع‌بندی نهایی نرسیده است. در این طرح پیش‌بینی شده تمام مدارس دولتی کشور، حتی مدارس روستایی، عشایری، مناطق کم‌برخوردار و مدارسی که مدیریت مستقل ندارند نیز از هیأت امنا برخوردار شوند.»
به گفته معاون دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش، هدف اصلی از هیأت امنایی شدن مدارس دولتی، تقویت مدارس دولتی و توسعه مشارکت‌های مردمی است. این طرح با هدف تقویت نقش افرادی که قصد حمایت از مدرسه را دارند، ارتقای کیفیت آموزشی و تربیتی، تحقق عدالت آموزشی، افزایش دسترسی به خدمات آموزشی باکیفیت و رایگان، تقویت مدرسه‌محوری و همچنین افزایش اختیارات مدیران مدارس دنبال می‌شود.
کفاش درباره رویکرد جدید مدارس دولتی می‌گوید:«در نگاه جدید، هر مدرسه دولتی باید گروهی تحت عنوان هیأت امنا داشته باشد تا در حوزه‌های مختلف به مدرسه کمک کنند. این گروه‌ها می‌توانند در زمینه‌هایی مانند تأمین و تجهیز مدرسه، ارائه خدمات حمایتی و رفاهی به دانش‌آموزان بویژه دانش‌آموزان محروم و کم‌بضاعت، تقویت فعالیت‌های معلمان و همچنین پشتیبانی از برنامه‌های مدرسه مانند اردوها، جشنواره‌ها و سمینارها فعالیت داشته باشند و به‌عنوان گروه‌های حامی در کنار مدیریت مدرسه قرار بگیرند.»
او با بیان اینکه این مدل با آنچه مردم به‌عنوان «مدارس هیأت امنایی» می‌شناسند تفاوت دارد، می‌گوید:«در آیین‌نامه جدید، دریافت وجه به‌طور کلی ممنوع شده و مدارس اجازه ندارند تحت عنوان شهریه یا هر عنوان اجباری دیگری از اولیا وجهی دریافت کنند. در این ساختار، هیأت امنا به‌عنوان بازوی کمکی مدیریت مدرسه فعالیت می‌کند و نقش حمایتی دارد.»
معاون دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش می‌گوید:«باید توجه داشت مدارس غیردولتی نیز می‌توانند هیأت امنا داشته باشند و افرادی که مدرسه را تأسیس کرده‌اند ممکن است در قالب هیأت امنا فعالیت کنند، اما موضوع مورد بحث در اینجا، مدارس دولتی هیأت امنایی است که از والدین شهریه دریافت می‌کردند. در آیین‌نامه جدید تأکید شده دریافت هر گونه وجه در این مدارس ممنوع است.»
او با اشاره به اینکه برگزاری آزمون ورودی و گزینش در مدارس هیأت امنایی ممنوع است، می‌گوید:«علاوه بر این در برخی از مدارس هیأت امنایی برای ثبت‌نام شرایط خاصی در نظر گرفته شده بود که درست نیست. برای مثال گاهی در ابتدای ثبت‌نام آزمون‌ها گزینش‌هایی برگزار می‌شود که ضرورتی ندارد، چون در درجه اول باید دانش‌آموزان ساکن در محدوده مدرسه در اولویت ثبت‌نام قرار بگیرند. در آیین‌نامه جدید همه این موارد ممنوع شده و مدرسه‌ای که دارای هیأت امناست باید مانند سایر مدارس عادی‌ـ‌دولتی، همه دانش‌آموزانی را که در محدوده آن زندگی می‌کنند ثبت‌نام کند و هیچ‌گونه گزینش یا آزمونی نداشته باشد. البته مدارسی که اکنون با عنوان هیأت امنایی فعالیت می‌کنند نیز می‌توانند هیأت امنای خود را حفظ کنند، اما دیگر اجازه دریافت شهریه ندارند و باید بر اساس ضوابط آیین‌نامه جدید فعالیت داشته باشند.»

دریافت هر گونه شهریه در مدارس دولتی ممنوع است

آموزش و پرورش بارها اعلام کرده دریافت هزینه از والدین هنگام ثبت‌نام در مدارس دولتی ممنوع است، اما با این حال همچنان در برخی مدارس از خانواده‌ها مبالغی دریافت می‌شود، حتی در مواردی مشاهده شده که یک مدرسه عادی‌ـ‌دولتی با عناوین مختلف مانند کمک به مدرسه، مبالغی تا ۲۰ میلیون تومان دریافت کرده است. کفاش درباره این موضوع می‌گوید:«همه این موارد خلاف مقررات است و در صورت شکایت و پیگیری از سوی خانواده‌ها، موضوع از طریق مراجع قانونی قابل رسیدگی خواهد بود. افرادی که چنین تخلفاتی انجام دهند، به هیأت‌های رسیدگی به تخلفات اداری معرفی می‌شوند. کمک‌های داوطلبانه و مردمی که بدون اجبار و با اختیار کامل از سوی اولیا برای امور مدرسه پرداخت می‌شود، منعی ندارد و در راستای نیازهای مدرسه هزینه خواهد شد.»
کفاش درباره این موضوع که هیأت امنای جدید مدارس دولتی شامل چه افرادی خواهد بود، توضیح می‌دهد:«این هیأت‌ها بسته به شرایط هر مدرسه می‌توانند بین ۵ تا ۱۵ عضو داشته باشند که شامل خیرین محلی، روحانیون و ائمه جماعت مساجد محل، شخصیت‌های حقیقی و حقوقی تأثیرگذار، گروه‌های جهادی و حامی مدارس، مدیران و معلمان فعلی یا پیشین مدارس و اولیای دانش‌آموزان می‌شود، حتی فارغ‌التحصیلان مدرسه می‌توانند اعضای هیأت امنا باشند.»
او درباره صحبت‌های وزیر آموزش و پرورش مبنی بر حذف رانت در مدارس می‌گوید:«همه این اقدامات در راستای کاهش تنوع مدارس، مطالبات مردمی و گزارش‌های نهادهای نظارتی دنبال می‌شود. در برخی مدارس هیأت امنایی این اتفاق رخ می‌داد که فردی با توان مالی بالا امکان ثبت‌نام پیدا می‌کرد اما دانش‌آموزی که در نزدیکی همان مدرسه زندگی می‌کرد از ثبت‌نام بازمی‌ماند.»
او درباره ثبت‌نام دانش‌آموزانی که در جنگ تحمیلی سوم آسیب دیده‌ یا اعضای خانواده آنها به شهادت رسیده‌اند، می‌گوید:«ثبت‌نام این افراد در مدارس شاهد امکان‌پذیر است، چون فلسفه شکل‌گیری مدارس شاهد حمایت از فرزندان خانواده‌های شهداست.»

بــــرش

مدارس هیأت امنایی چه نوع مدارسی هستند؟

مدارس هیأت امنایی در زمره مدارس دولتی قرار می‌گیرند، اما به دلیل شیوه مدیریتی متفاوت، با عنوان «هیأت امنایی» شناخته می‌شوند. ساختار اداره این مدارس به گونه‌ای است که بخشی از مسئولیت‌ها و اختیارات اجرایی آنها به هیأت امنایی ویژه واگذار می‌شود. اعضای این هیأت امنا معمولاً از میان افراد شاخص مرتبط با مدرسه، معلمان، اولیای دانش‌آموزان و سایر افراد مؤثر انتخاب می‌شوند. واگذاری بخشی از اختیارات آموزش و پرورش به هیأت امنا، زمینه را برای نقش‌آفرینی بیشتر این شورا در امور اجرایی، آموزشی و حتی تصمیم‌های داخلی فراهم می‌کند. به همین دلیل مدارس هیأت امنایی در نحوه اداره، میزان نظارت و چگونگی ارائه خدمات آموزشی، تفاوت‌هایی با سایر مدارس دولتی دارند. تفاوت دیگر این مدارس با مدرسه‌های عادی- دولتی اخذ شهریه‌های بالا و برگزاری آزمون پیش از ورود و ثبت‌نام از دانش‌آموزان بوده است. اولویت ثبت‌نام در این مدارس با دانش‌آموزانی است که محل سکونت آنها در محدوده جغرافیایی مدرسه باشد و همچنین بتوانند در آزمون ورودی این مدرسه موفق شوند. در حال حاضر وزارت آموزش و پرورش تصمیم بر حذف این مدارس گرفته تا زمینه اخذ شهریه‌های بالا و آزمون پیش از ثبت‌نام را برچیند. گرچه گفته می‌شود برخی از این مدارس مبالغی محدود را تحت عنوان کمک‌های مردمی از خانواده‌ها دریافت می‌کردند.